Schronisko, które przestało istnieć [2022] – Sławek Gortych – recenzja

Bardzo rzadko sięgam po najwyższą notę – 10/10 rezerwuję dla pozycji absolutnie wyjątkowych, które zostawiają w czytelniku trwały ślad. Sięgając po debiutancką powieść Sławka Gortycha, spodziewałam się po prostu kolejnego, zgrabnego i lekkiego kryminału na jeden czy dwa wieczory. Tymczasem dostałam kawał znakomitej, dojrzałej literatury, która wciągnęła mnie bez reszty i nie pozwoliła o sobie zapomnieć. To nie jest zwykły kryminał ani szablonowy thriller – to misternie skomponowana opowieść o pamięci, tożsamości miejsca i demonach przeszłości.

O czym jest Schronisko?

Fabuła zawiązuje się wokół Maksymiliana Rajczakowskiego – młodego stomatologa, który po tragicznej i niejednoznacznej śmierci swojego wuja, doświadczonego karkonoskiego przewodnika, przyjeżdża w góry, by uporządkować sprawy spadkowe. Szybko okazuje się, że rzekomy wypadek na szlaku kryje w sobie drugie dno. Trop prowadzi do dawno zapomnianych wydarzeń związanych ze Schroniskiem im. księcia Henryka – perłą przedwojennych Karkonoszy, która spłonęła w tajemniczych okolicznościach tuż po wojnie, w 1946 roku.

Maksymilian wkracza w labirynt rodzinnych sekretów, niewyjaśnionych zbrodni i wojennych zaszłości. Aby odkryć prawdę o śmierci wuja, musi rozwikłać zagadkę ludzi, którzy po 1945 roku znikali w cieniu górskich grani, oraz depozytów, o których pamięć miała zaginąć na zawsze.

Genius loci i przestrzeń jako żywy bohater

Dla kulturoznawcy i filologa ta powieść to prawdziwa uczta pod kątem konstrukcji genius loci. Karkonosze u Gortycha nie są jedynie dekoracją czy kartonową makietą dla pościgu za mordercą. To pełnoprawny, pulsujący bohater opowieści.

Zachwyca sposób, w jaki autor kreśli ten surowy, a zarazem magnetyczny krajobraz. Robi to z niezwykłą plastycznością i lekkością – bez nużącej, reporterskiej skrupulatności czy encyklopedycznego przeładowania, a jednocześnie z ogromną wrażliwością na piękno, zmienność i niebezpieczeństwo górskiej aury. Mamy tu do czynienia z przestrzenią mityczną, przesiąkniętą duchem Liczyrzepy, dawnymi legendami i melancholią ruin. Granica między Polską a Czechami, dawne niemieckie dziedzictwo i powojenne przesiedlenia tworzą wielokulturowy palimpsest, który autor odsłania warstwa po warstwie.

Pamięć, wykorzenienie i gęsta sieć tajemnic

Gortych doskonale bawi się konwencją kryminału retro i powieści z kluczem historycznym. Oś intrygi opiera się na motywie pamięci wypartej (Ziemie Odzyskane) – traumie przesiedleńców, dramacie niemieckich uchodźców i brutalnym chaosie tużpowojennej rzeczywistości. To motyw głęboko zakorzeniony w literaturze Europy Środkowej, gdzie przeszłość nigdy nie jest naprawdę martwa, a jedynie przysypana śniegiem.

Wielkie brawa należą się autorowi za konstrukcję intrygi. Ta gęsto pleciona nić zagadek wije się niemal do samego końca, tkając obezwładniającą atmosferę nieodgadnionej tajemnicy. Tu nic nie jest oczywiste, a każdy krok bohatera w głąb karkonoskich ostępów rodzi kolejne pytania. Napięcie nie wynika z taniego epatowania makabrą, lecz z dusznego, narastającego poczucia, że prawda o przeszłości może okazać się bardziej niszczycielska niż milczenie.

Podsumowanie

Schronisko, które przestało istnieć to fenomenalna niespodzianka i literacki debiut najwyższej próby. Książka łączy w sobie to, co najlepsze w literaturze gatunkowej: wartką akcję, doskonałe tempo, głębię psychologiczną i niepowtarzalny, karkonoski mikroklimat.

Jeśli szukacie kryminału, który zamiast banalnych schematów oferuje gęstą intrygę i szacunek dla historii regionu – to pozycja obowiązkowa. Czekam z niecierpliwością na kolejne tomy tej serii.

Fabuła i tempo akcji
Kreacja bohaterów
Styl i język
Konteksty i motywy
Klimat i emocje
OCENA:

KATEGORIE

Kryminał

No responses yet

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *