Moje pierwsze literackie spotkanie z twórczością Michała Śmielaka i z całą pewnością mogę powiedzieć: to spotkanie, które bez wątpienia będę chciała powtórzyć! Autor zaserwował niezwykle wciągający, wielowymiarowy kryminał, który od pierwszych stron intryguje specyficzną, cierpką energią i niepodrabialnym klimatem. Choć jestem świeżo po lekturze i mam w sobie jedno spore „ale” dotyczące samego finału, to jako całość Czarne Morze pozostawia bardzo pozytywne wrażenie i spory apetyt na ciąg dalszy.
O czym jest Czarne Morze?
Fabuła zabiera nas w scenerię, w której lokalna tożsamość staje się osią dramatycznych wydarzeń. Śledzimy losy bohaterów uwikłanych w sprawę zbrodni odsłaniającej sieć powiązań między dawnymi grzechami a współczesnymi układami.
Śmielak stawia na wyrazisty profil protagonisty i specyficzny, nieco zgryźliwy humor, który świetnie tonuje ciężar brutalnych zdarzeń. Śledztwo nie toczy się w sterylnych warunkach gabinetów – to raczej mozolne przedzieranie się przez pył, uprzedzenia, ludzkie animozje i mur milczenia, który okazuje się najtrudniejszą barierą do przebicia.
Śląski etos, „morze węgla” i semiotyka czerni
Dla kulturoznawcy i filologa tytułowe Czarne Morze to przede wszystkim fascynująca, wielowarstwowa metafora tożsamości Górnego Śląska. Tytuł nie odsyła nas wyłącznie do geograficznego czy archetypicznego akwenu, lecz działa jak poetycki i społeczny skrót: „czarne morze” to podziemny ocean węgla, hałdy, pył unoszący się w powietrzu oraz industrialny pejzaż, który przez dekady determinował życie i mentalność całych pokoleń.
Z perspektywy kulturowej Śmielak kapitalnie ogrywa genius loci Śląska – przestrzeń surową, naznaczoną ciężką pracą, górniczym etosem i poczuciem odrębności. Czerń funkcjonuje tu na kilku poziomach:
- to barwa węgla i sadzy – fizyczna materia, która wnika w pory skóry i krajobraz,
- to symboliczny wymiar podziemnego świata (mitologii chtonicznej) – przestrzeni ukrytej pod powierzchnią, gdzie wydobywa się bogactwo, ale i grzebie niewygodne tajemnice,
- to wreszcie topos niepamięci i zatarcia śladów: śląska ziemia staje się miejscem, które pochłania sekrety dawnych lat, by po czasie – pod wpływem kryminalnego wstrząsu – oddać je na powierzchnię.
Autor z dużą wprawą łączy ten lokalny mikrokosmos z prawami klasycznego kryminału noir. Zamknięta społeczność, rządzona własnymi niepisanymi kodeksami, traktuje obcych z dystansem, a prawda o popełnionych zbrodniach zagraża stabilności całego układu. Dialogi są żywe i cięte, bohaterowie dalecy od laurkowych uproszczeń, a tempo prowadzenia intrygi sprawia, że przez opowieść się płynie.
Kwestia finału: kompozycyjne przyspieszenie czy obietnica kontynuacji?
Największy znak zapytania rodzi we mnie samo domknięcie intrygi. Będąc zupełnie na świeżo po lekturze, wciąż nie do końca wiem, co myśleć na temat zakończenia. Mam nieodparte wrażenie, że w punkcie kulminacyjnym wszystko zadziało się po prostu za szybko, a rozwiązanie niektórych wątków uległo spłaszczeniu względem tego, jak misternie, powoli i cierpliwie budowane było napięcie przez większość powieści.
Z perspektywy kompozycyjnej zabrakło mi dłuższego wybrzmienia, nieco głębszego domknięcia motywacji i przestrzeni na psychologiczne echa tego, co się wydarzyło. Zastanawiam się jednak, czy nie jest to celowy zabieg konstrukcyjny Śmielaka. Skoro Czarne Morze otwiera nowy cykl, być może to pozorne uproszczenie jest jedynie wstępem do znacznie szerszej intrygi, a prawdziwe odpowiedzi i głębsze meandry poznamy dopiero w kolejnych częściach? Bardzo na to liczę.
Podsumowanie
Mimo pewnego niedosytu związanego z tempem finałowych rozstrzygnięć, Czarne Morze to bez wątpienia kawał bardzo dobrego, gęstego i klimatycznego kryminału. Śmielak pisze z pazurem, ma doskonałe ucho do języka i świetnie czuje specyfikę miejsca, w którym osadza swoich bohaterów.
To było moje pierwsze spotkanie z tym autorem, ale bez dwóch zdań będę chciała je powtórzyć. Czekam na kontynuację z nadzieją, że w następnym tomie autor rozwinie wątki, które tutaj pozostawiły lekki niedosyt.


No responses yet