Piętno [2020] – Przemysław Piotrowski – recenzja

No i to jest kryminał pełną gębą! Mroczny, brutalny, momentami bezkompromisowy i niezwykle ostry w swoim wydźwięku. Jeśli w literaturze gatunkowej szukacie historii, która chwyta za gardło od pierwszego akapitu i nie puszcza aż do finału – Piotrowski Was nie rozczaruje. Jednak dla mnie, poza czystą frajdą ze świetnie skrojonego thrillera, Piętno okazało się przede wszystkim fascynującą, bezlitosną dekonstrukcją motywów głęboko zakorzenionych w naszej kulturze.

O czym jest Piętno?

Zaczyna się od uderzenia w klasyczny dla kryminału motyw zaburzonego porządku. W Zielonej Górze dochodzi do makabrycznego zabójstwa – ofiara została okaleczona metodycznie, z rytualnym niemal okrucieństwem. Szybko jednak lokalne śledztwo skręca w stronę Warszawy, a głównym podejrzanym staje się komisarz Igor Brudny. Powód? Znaleziony denat jest jego sobowtórem, a zabezpieczone ślady genetyczne zdają się nie pozostawiać złudzeń.

Brudny – gliniarz z pękniętym życiorysem, neurotyczny i zgorzkniały – musi wrócić na prowincję, z której uciekł. Aby oczyścić się z zarzutów, zmuszony jest wejść w głąb własnej przeszłości: koszmaru dzieciństwa spędzonego w sierocińcu sióstr hieronimek, gdzie pod płaszczykiem religijnej ortodoksji rozgrywało się czyste zło.

Gatunkowy gęsty sos i kulturowe tropy

Piotrowski operuje konwencją bez kompleksów. Znakomicie odrabia lekcję z amerykańskiego thrillera psychologicznego (trudno nie dostrzec tu dalekich ech Thomasa Harrisa) i łączy go z surowym, bezwzględnym polskim kryminałem noir. Ale pod tą krwawą powłoką bije bardzo ciekawy nerw kulturowy.

Przede wszystkim zachwyca sposób, w jaki autor ogrywa topos sobowtóra (Doppelgängera). W literaturze motyw ten niemal zawsze zwiastuje rozpad tożsamości, konfrontację z cieniem w sensie jungowskim czy wypartą traumą – i u Piotrowskiego działa to podręcznikowo. Spotkanie z własnym odbiciem w ciele ofiary nie jest tylko pretekstem fabularnym; to inicjacja powrotu do wypartego źródła winy i cierpienia.

Równie mocny jest wątek klasztornego sierocińca, który rezonuje z tradycją powieści gotyckiej. Mamy tu odizolowaną, zamkniętą przestrzeń, fasadę fałszywej świętości i instytucjonalną przemoc, która pod habitem i krzyżem skrywa dewiację. Piotrowski bawi się figurą „kainowego piętna” – pyta, czy zło jest dziedziczone, nabyte, czy może stemplowane w psychice dziecka przez opresyjny system.

Rytm, forma i nerw narracji

To nie jest proza przegadana. Konstrukcja fabuły opiera się na precyzyjnie odmierzanych punktach kulminacyjnych, a napięcie rośnie organicznie, bez sztucznych wypełniaczy. Brutalność, choć momentami graniczna, nie jest tu wyłącznie tanim zabiegiem epatowania przemocą (choć fani mocnych wrażeń będą zachwyceni). Każdy drastyczny detal służy obnażeniu ludzkiego wynaturzenia i psychologicznego pęknięcia bohaterów.

Sam Igor Brudny to świetnie skrojony typ antybohatera: szorstki, zniszczony wewnętrznie, a jednocześnie psychologicznie spójny. Kibicujemy mu nie dlatego, że jest bez skazy, ale dlatego, że jego walka ze zbrodnią to w istocie desperacka próba ocalenia resztek własnego człowieczeństwa.

Podsumowanie

Dawno nie czytałam na rodzimym rynku kryminału, który tak bezbłędnie łączyłby rasową, bezkompromisową rozrywkę z tak trafnym wykorzystaniem klasycznych toposów literackich. Czyta się to jednym tchem, a finał zostawia w głowie nieprzyjemny, świdrujący chłód.

To moje pierwsze spotkanie z twórczością Przemysława Piotrowskiego, ale z pewnością nie ostatnie. Brudny kupił mnie całkowicie – już sięgam po kolejny tom, czyli Sforę, ciekawa, jak autor dalej poprowadzi wątki tożsamości i rozliczenia z przeszłością.

Fabuła i tempo akcji
Kreacja bohaterów
Styl i język
Konteksty i motywy
Klimat i emocje
OCENA:

KATEGORIE

Kryminał

No responses yet

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *