Bez wątpienia ta książka zasługuje na jedno z najwyższych miejsc w klasyfikacji dzieł tworzących absolutny kanon grozy. Choć popkultura w dużej mierze zapamiętała tę historię przez pryzmat chłodnej, geometrycznej estetyki Stanleya Kubricka, to literacki pierwowzór uderza w zupełnie inne, o wiele bardziej intymne i bolesne struny. To nie jest po prostu opowieść o nawiedzonym hotelu – to bezlitosne studium psychologicznego rozpadu, w którym to, co nadprzyrodzone, staje się rezonatorem ludzkich słabości.
O czym jest książka?
Zarys fabularny zna niemal każdy: Jack Torrance – niespełniony pisarz, były nauczyciel i trzeźwiejący alkoholik po ciężkich przejściach – otrzymuje posadę zimowego dozorcy w odciętym od świata, luksusowym hotelu Panorama w górach Kolorado. Dla niego, jego żony Wendy oraz pięcioletniego synka Danny’ego ma to być szansa na odkupienie win, odbudowanie więzi i nowy początek.
Szybko jednak okazuje się, że zimowa samotność nie oznacza spokoju. Danny obdarzony jest darem „lśnienia” – potężną, telepatyczną wrażliwością, która sprawia, że chłopiec widzi przeszłość i mroczne sekrety miejsca. Panorama nie jest martwą bryłą z betonu i drewna; to byt żarłoczny, posiadający własną pamięć i wolę, który za wszelką cenę chce posiąść niezwykłą siłę chłopca. Najsłabszym ogniwem w tej układance okazuje się jednak Jack, którego demony przeszłości stają się dla hotelu idealną pożywką.
Nawiasy, natrętne myśli i polifonia obłędu
Z perspektywy filologicznej to, co King wyprawia tu na poziomie konstrukcji tekstu, budzi czysty podziw. Już sama narracja – z jej charakterystycznymi, natrętnymi wtrąceniami wplecionymi w nawiasy kursywą – tworzy nastrój klaustrofobicznej ciasnoty. Te nawiasowe wtręty działają niczym echa natrętnych myśli, podszepty nałogu, skrawki wspomnień o przemocy czy tik nerwowy, który nie daje spokoju.
Zarówno bohaterowie, jak i czytelnik nie są w stanie uciec przed kolejnymi zdarzeniami i myślami bezczelnie przerywającymi logiczny wywód, brutalnie wytrącającymi z równowagi. Forma narracji staje się tu bezpośrednim odwzorowaniem psychiki osuwającej się w szaleństwo. To genialny zabieg stylizacyjny: język nie tylko opisuje paranoję, on ją fizycznie reprodukuje w trakcie lektury.
Dom gotycki, nawiedzenie i figura ojca
King po mistrzowsku dekonstruuje topos nawiedzonego zamczyska (haunted house), przenosząc go z europejskich, gotyckich ruin w sam środek amerykańskiego kapitalizmu i hotelowego blichtru. Panorama to gigantyczny grobowiec zepsucia, w którym gromadziły się zbrodnie, ekscesy i deprawacja dawnych elit.
Co jednak najciekawsze pod kątem kulturowym, hotel wcale nie tworzy zła z niczego – on jedynie karmi się tym, co Jack już w sobie nosi. King bawi się figurą ojca jako obrońcy i żywiciela, odwracając ten archetyp w jego przerażające przeciwieństwo: postać domowego kata i drapieżnika. To zderzenie bezbronności dziecka wyposażonego w metafizyczny wgląd z brutalną, cielesną słabością dorosłego nadaje powieści tragiczny, wręcz antyczny wymiar fatum.
Podsumowanie
Rosnące miarowo napięcie, subtelne niedopowiedzenia, etyczna niejednoznaczność i gęsta, nie do końca wyjaśniona tajemnica – czyli dokładnie wszystko to, co składa się na definicję nazwiska KING w jego szczytowej formie.
Lśnienie to lektura duszna, absorbująca i boleśnie ludzka. Pomimo upływu niemal pół wieku od premiery powieść nie straciła ani grama ze swojej siły rażenia, a jej literacki kunszt wciąż deklasuje większość współczesnych prób mierzenia się z tym gatunkiem. Pozycja obowiązkowa w każdym kanonie literatury grozy.


No responses yet