Dopiero powoli „wkręcam się” w uniwersum i literackie perypetie komisarza Jakuba Mortki. Po lekturze Farmy lalekmuszę przyznać, że jest to pozycja ciekawa i rzetelnie napisana, choć zabrakło mi w niej wyczuwalnego efektu „WOW”, który rzuciłby na kolana i nie pozwolił zasnąć. Książka ma swoje mielizny – rozwój intrygi okazuje się dość przewidywalny, w szczególności od połowy, kiedy większość kart zostaje wyłożona na stół nieco zbyt wcześnie. Jest jednak w samej kreacji Mortki coś tak magnetycznego, zwyczajnego i niewymuszonego, że po prostu nie da się go nie lubić. A finałowe zwieńczenie akcji to prawdziwa wisienka na torcie, która dodaje całości sporej dawki uroku i pozostawia po sobie naprawdę dobre wrażenie.
O czym jest Farma lalek?
Po warszawskich wydarzeniach z Podpalacza komisarz Jakub Mortka trafia w ramach zawodowej delegacji do sennego, dusznego miasteczka w Karkonoszach – do Krotowic. Zamiast rutynowego szkolenia i spokojnego odpoczynku od stołecznego zgiełku trafia jednak w sam środek lokalnego dramatu. W starej, opuszczonej sztolni odnalezione zostają zmasakrowane zwłoki młodej dziewczyny, a wkrótce potem bez śladu znika kolejna nastolatka.
Śledztwo w małej, górskiej społeczności szybko zderza się z murem podejrzeń, ksenofobii i wzajemnych oskarżeń. Kiedy podejrzenia mieszkańców natychmiast padają na lokalną osadę Romów, w Krotowicach zaczyna wrzeć. Mortka, jako obcy z zewnątrz, musi lawirować między uprzedzeniami miejscowych, nieudolnością prowincjonalnej policji a siecią powiązań, która sięga znacznie głębiej, niż ktokolwiek chciałby przyznać.
Małomiasteczkowy mikrokosmos, reifikacja ciała i topos lalki
Z perspektywy kulturoznawczej i filologicznej najciekawszym elementem powieści jest gra toposem prowincjonalnego mikrokosmosu i mechanizmem kozła ofiarnego. Chmielarz z wielką wprawą odtwarza dynamikę małego miasteczka:
- Obcość i stereotyp: Konflikt na linii polscy mieszkańcy a społeczność romska staje się doskonałym studium kulturowego uprzedzenia. Społeczność w obliczu tragedii instynktownie szuka „innego”, na którego można zrzucić winę i zogniskować zbiorową agresję, odwracając wzrok od własnych patologii.
- Metafora lalki (reifikacja człowieka): Tytułowa „farma lalek” to nie tylko element kryminalnej intrygi, ale przede wszystkim mocna metafora uprzedmiotowienia. Kobieta i dziecko w rękach oprawców zostają zredukowane do bezwolnej, wymiennej marionetki – pozbawionej podmiotowości zabawki, którą można ubrać, uciszyć i wyrzucić, gdy przestanie być potrzebna. To klasyczny dla kryminału społecznego motyw dehumanizacji napędzanej przez cynizm i poczucie bezkarności.
Konstrukcyjna przewidywalność kontra siła bohatera
Główny problem Farmy lalek leży w konstrukcji napięcia. Po bardzo obiecującym i klimatycznym początku, gdzie karkonoski chłód i duszna atmosfera zaginionych dziewcząt świetnie budują niepokój, intryga staje się nazbyt przejrzysta. Od połowy książki czytelnik wprawiony w literaturze gatunkowej bez większego trudu łączy poszczególne poszlaki, przez co element zaskoczenia nieco ulatuje. Śledztwo traci dynamikę niespodzianki na rzecz klasycznego, proceduralnego dochodzenia.
Tym, co bez wątpienia ratuje powieść, jest Jakub Mortka. Chmielarz stworzył postać anty-supermana: to gliniarz zmęczony, zmagający się z alimentami, rozpadem małżeństwa i samotnością, a jednocześnie szczerze przyzwoity, logiczny i pozbawiony irytującej maniery wszechwiedzącego geniusza. Jego zwyczajność kupuje czytelnika od pierwszych stron. Dodatkowo samo zwieńczenie akcji – ten ostatni akcent i domknięcie wątków – to zgrabnie pomyślany, satysfakcjonujący twist, który działa jak wspomniana wisienka na torcie, osładzając wcześniejsze fabularne mielizny.
Podsumowanie
Farma lalek to solidna, poprawna powieść milicyjno-kryminalna, która dobrze wpisuje się w nurt polskiego realizmu społecznego. Choć nie wywołuje dreszczy ani zachwytu nad kompozycyjną maestrią, czyta się ją płynnie dzięki bezpretensjonalnemu stylowi Chmielarza i świetnie nakreślonemu protagoniście.
Dobra, rzemieślnicza robota z mocnym tłem obyczajowym, która zachęca do tego, by dać Mortce kolejną szansę w następnych tomach.


No responses yet