Bardzo, bardzo fajna część! Choć to już szóste spotkanie z komisarzem Igorem Brudnym, Przemysław Piotrowski udowadnia, że wciąż ma w zanadrzu pomysły, które potrafią tchnąć w tę serię zupełnie nową energię. Muszę na wstępie uczciwie przyznać jedno: ten motyw zranionego gliniarza uciekającego w dzikie, surowe Bieszczady nieuchronnie budzi skojarzenia z Wiktorem Forstem u Mroza. Jednak w przeciwieństwie do wielu autorów, którzy wpadają w pułapkę powtarzalności, Piotrowski wychodzi z tego porównania z tarczą. Kiedy czytam jego książki, nadal czuję autentyczną świeżość konceptu. Historie bywają niemal nieprawdopodobne, zawiłe i skrajnie mroczne, a mimo to nie osuwają się w tanią sensację czy banalność. No po prostu uwielbiam tę serię!
O czym jest Smolarz?
Igor Brudny znowu szuka schronienia tam, gdzie cywilizacja zdaje się nie docierać – w bieszczadzkiej głuszy. Wypalony, poszarpany przez wydarzenia z Bagna, próbuje żyć z dala od śledztw, papierkowej roboty i stołecznego zgiełku. Jednak bieszczadzka ziemia ma swoją własną pamięć i nie pozwala na ucieczkę przed przemocą.
W okolicy dochodzi do zaginięć, a lokalny krajobraz zaczynają znaczyć zbrodnie powiązane z tradycyjnym, ginącym już fachem wypalaczy węgla drzewnego. Wśród dymu z retort i zapachu dziegciu zaczyna krążyć widmo tytułowego Smolarza – postaci na poły realnej, na poły legendarnej. Gdy giną turyści, a cienie przeszłości kładą się na hermetycznej społeczności, Brudny mimowolnie wkracza w kolejną spiralę przemocy, gdzie lokalne wierzenia mieszają się ze skrajnym ludzkim okrucieństwem.
Etnografia grozy, retorty i topos bieszczadzkiego matecznika
Z perspektywy kulturoznawczej i filologicznej Smolarz to jeden z najbardziej klimatycznych tomów w całym cyklu. Bieszczady to w polskiej mitologii przestrzennej topos szczególny: to nasz rodzimy „Dziki Wschód”, azyl wyrzutków, przestrzeń graniczna, w której zawieszają się prawa wielkiego miasta. Choć figura samotnego wilka uciekającego w góry to klasyczny gatunkowy schemat, Piotrowski nasyca go wyjątkową etnografią grozy.
Tytułowy smolarz i świat wypału węgla to motyw kapitalny. Retorty dymiące pośród lasów, sadza, ogień i izolacja tworzą przestrzeń niemal chtoniczną – kojarzącą się z piekielnymi czeluściami i archaicznym obrzędem. Autor wspaniale bawi się lokalnym folklorem i statusem outsidera: smolarz w kulturze ludowej zawsze był postacią liminalną, żyjącą na krawędzi wsi i lasu, posądzaną o konszachty z siłami nieczystymi. Piotrowski bierze tę figurę i wplata ją w mechanizm współczesnego thrillera, zacierając granicę między człowiekiem a mitem.
Zawiłość bez banału i niegasnący nerw serii
Konstrukcyjnie powieść zachwyca dyscypliną. Fabuła jest gęsta, pełna mylnych tropów i wielopoziomowych powiązań. Zdarzenia ocierają się o granice prawdopodobieństwa, ale dzięki warsztatowemu rygorowi autora ani przez moment nie tracimy wiary w tę historię. Piotrowski ma unikalny dar: potrafi piętrzyć komplikacje i makabrę tak, że zamiast śmieszności czy znużenia czytelnik dostaje ciarki na plecach i bezwzględne poczucie zagrożenia.
Sam Brudny w bieszczadzkiej scenerii zyskuje ciekawy, surowy rys. To wciąż ten sam bezkompromisowy, moralnie poturbowany bohater, ale w kontakcie z pierwotną naturą i hermetyczną grupą miejscowych odsłania jeszcze więcej psychologicznej prawdy.
Podsumowanie
Smolarz to wybitny powrót w bieszczadzkie ostępy – znacznie bardziej zwarty, mroczny i magnetyczny niż Zaraza. Książka trzyma piekielnie wysoki poziom, pachnie dymem, wilgocią i niepokojem, a jej intryga dowodzi, że Piotrowski wciąż potrafi zaskakiwać świeżością narracji.
Dla mnie to pełnokrwisty majstersztyk literatury kryminalnej, który potwierdza, że seria o Igorze Brudnym to absolutna czołówka polskiego noir.


No responses yet