Świat bez końca [2007] – Ken Follett – recenzja

Na samym początku pojawiło się delikatne ukłucie rozczarowania – wątki snuły się w fabule dość leniwie, ekspozycja zdawała się przedłużać, a powrót do Kingsbridge nie od razu przyniósł tę samą iskrę, co pierwsze spotkanie z prozą Folletta. Szybko okazało się jednak, że zdecydowanie warto było poświęcić tej historii trochę cierpliwości i dać jej kredyt zaufania. Świat bez końca zdaje się dojrzewać w akcji wraz z każdym kolejnym rozdziałem. Początkowy marazm zostaje błyskawicznie zmieciony przez brutalną dynamikę wojen, nieoczekiwane zwroty akcji oraz gęsto plecioną sieć intryg, w której do samego końca trudno przewidzieć kolejny ruch przeciwnika.

To prawda, że Follett stawia na bohaterów dość tendencyjnych – w jego uniwersum rzadko spotyka się szarości; ktoś jest albo z gruntu szlachetny, albo na wskroś nikczemny. Mimo tego pozornego uproszczenia autor wyposaża swoje postacie w tak bogatą paletę przywarów, ambicji, słabości i namiętności, że kreśli ich temperamenty wyrazistą, grubą kreską. W efekcie podczas lektury po prostu nie sposób się nudzić. To porywająca, doskonała rozrywka w najlepszym epickim wydaniu!

O czym jest Świat bez końca?

Powracamy do Kingsbridge po dwóch stuleciach od dramatycznych wydarzeń z Filarów Ziemi. Jest rok 1327. Czwórka dzieci – Merthin, Caris, Ralph i Gwenda – staje się przypadkowymi świadkami krwawego starcia w lesie, w którym ranny rycerz grzebie pod ziemią tajemniczy list, mogący zachwiać koroną całej Anglii. Ta wspólna tajemnica powiąże ich losy na kolejne dekady.

W tle rodzi się konflikt stulecia: Edward III rozpoczyna wojnę stuletnią z Francją, a nad Europę nadciąga największa katastrofa demograficzna i cywilizacyjna średniowiecza – Czarna Śmierć (dżuma). Kingsbridge ponownie staje się polem walki: tym razem o władzę nad mostem, rozwój cechu sukienników, nowoczesne podejście do medycyny i architektury oraz o reformę skostniałego, zakonnego porządku, w którym bezwzględny przeor Philemon i chciwy brat Godwyn za wszelką cenę próbują zdusić niezależność mieszkańców.

Czarna Śmierć, narodziny empiryzmu i kryzys feudalizmu

Z perspektywy kulturoznawczej i filologicznej Świat bez końca to znakomite studium przełomu epok i dekonstrukcji średniowiecznego paradygmatu. Follett przenosi ciężar z metafizyki budowania świątyni na twarde, pre-nowoczesne mechanizmy społeczne:

  • Czarna Śmierć jako wielki niwelator i katalizator zmian: Pandemia dżumy z lat 1348–1350 nie jest tu jedynie apokaliptyczną dekoracją. Autor genialnie ukazuje, jak masowa śmierć zburzyła dotychczasową strukturę feudalną: nagły brak rąk do pracy dał chłopom i rzemieślnikom niespotykaną dotąd siłę przetargową, podkopując omnipotencję kościoła i arystokracji.
  • Spór ciemnoty z nauką (Caris i topos prekursorki): Postać Caris reprezentuje narodziny nowożytnego empiryzmu. Jej walka o higienę, izolację chorych i racjonalne leczenie zderza się z religijnym fatalizmem kleru, który w zarazie widzi wyłącznie karę boską, a w medycynie opartej na obserwacji – herezję i czary.
  • Architektura funkcjonalna (Merthin jako kontynuator tradycji): W przeciwieństwie do sakralnego mistycyzmu Jacka z Filarów Ziemi, Merthin buduje dla żywych: wznosi nowatorski most, dba o logistykę handlową miasta i przekracza granice inżynieryjne swojej epoki.

Manichejski podział i triumf rzemiosła narracyjnego

Tendencyjność postaci u Folletta – choć z punktu widzenia akademickiej teorii powieści mogłaby uchodzić za anachronizm – na poziomie lektury gatunkowej okazuje się potężnym atutem. Ten manichejski podział na „dobrych” i „złych” buduje u czytelnika niesamowite zaangażowanie emocjonalne. Kiedy obłudny Godwyn czy bezwzględny karierowicz Ralph knują kolejne intrygi, pragniemy ich upadku z taką samą siłą, z jaką kibicujemy determinacji ubogiej Gwendy czy odwadze Merthina.

Rytm narracji, gdy już pokona się początkowy, stateczny wstęp, staje się wręcz zawrotny. Powieść pęka w szwach od dramatów: bitwa pod Crécy, zawalenie się mostu, procesy o czary, ucieczki przed zarazą i podziemne machinacje o władzę nad klasztornym skarbcem tworzą wielopiętrową układankę, która trzyma w napięciu do ostatniej strony.

Podsumowanie

Świat bez końca to godny, niezwykle satysfakcjonujący sequel jednego z największych pomników literatury historycznej. Choć zaczyna się niespiesznie, rozwija się w fascynujący fresk późnego średniowiecza, w którym wielka historia bezlitośnie wdziera się w prywatne życia bohaterów. Follett po raz kolejny udowadnia, że jest absolutnym mistrzem wielowątkowej intrygi i narracyjnego rozmachu.

Znakomita, porywająca książka, która po powolnym starcie wynagradza każdą minutę spędzoną na lekturze. Zdecydowana, mocna dziewiątka!

Fabuła i tempo akcji
Kreacja bohaterów
Styl i język
Konteksty i motywy
Klimat i emocje
OCENA:

No responses yet

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *