Conan. Księga pierwsza to żywiołowa, niezwykle rytmiczna proza Roberta E. Howarda – epicka w tonie, bezkompromisowo brutalna w treści, a jednocześnie głęboko zakorzeniona w micie i pierwotnych instynktach. W monumentalnym wydaniu wydawnictwa Vesper stanowi ona zarówno wyborną ucztę literacką, jak i czystą satysfakcję edytorską (za samo to mistrzowskie opracowanie, twardą oprawę i ilustracje bez wahania dopisuję dodatkowy punkt do ostatecznej oceny).
O czym jest Conan?
Tom zbiera klasyczne opowiadania poświęcone najsłynniejszemu Cymeryjczykowi popkultury, otwierając przed nami podwoje Ery Hyboryjskiej – mitycznego, przedpotopowego świata leżącego między zagładą Atlantydy a świtem znanych nam cywilizacji. Howard rzuca Conana w wir awanturniczych epizodów: od zuchwałych kradzieży w miastach rządzonych przez kapłanów i czarnoksiężników, przez pirackie wyprawy na dzikich morzach, aż po krwawe starcia najemnych armii na granicach upadających królestw.
To nie jest linearna, wielotomowa saga z mozolnym budowaniem intrygi; to seria pulpowych, drapieżnych fresków, w których bohater wkracza w dany świat, burzy zastany porządek siłą własnych mięśni i instynktu, a następnie rusza ku kolejnemu horyzontowi.
Barbarzyńca contra cywilizacja: spór o naturę człowieka
Z perspektywy kulturoznawczej i filologicznej to, co wyprawia Howard, wykracza daleko poza prostą rozrywkę pulpową z magazynu Weird Tales. Pisarz jest ojcem chrzestnym podgatunku sword and sorcery, ale fundamentem jego opowieści pozostaje fascynujący spór filozoficzny: antynomia barbarzyństwa i cywilizacji.
Howardowska teza jest bezlitosna: cywilizacja to zaledwie krucha, sztuczna narośl, która nieuchronnie rodzi zepsucie, dekadencję, hipokryzję i niewolę. Z kolei barbarzyństwo reprezentuje czysty, witalny stan natury. Conan jest ucieleśnieniem tej filozofii – a jaki Cymeryjczyk jest, każdy wie. Można go kochać za bezpretensjonalną witalność, a można nienawidzić za tendencyjność, powtarzalność i pozorny brak psychologicznej głębi.
Jednak wymaganie od niego współczesnych niuansów czy hamletyzowania byłoby błędem lekturowym. To przecież barbarzyńca:
- surowy i nieobyty z dworskimi intrygami,
- prostolinijny aż do bólu w swoich reakcjach na zagrożenie,
- żelazny i konsekwentny w motywacjach – kierowany chęcią przetrwania, łupem, wolnością i walką o swoje.
W ujęciu antropologicznym Conan to archetyp herosa solarnego i trickstera w jednym, który swoją naturalną siłą demaskuje słabość wyrafinowanych kapłanów i zdegenerowanych królów.
Rytm frazy, puls mitu i edytorski kunszt
Tym, co u Howarda nieustannie uwodzi na poziomie języka, jest niesamowity nerw narracyjny. To proza pisana z poetyckim wręcz rozmachem, o gęstym, transowym rytmie, w którym szczęk mieczy i archaiczne zaklęcia brzmią z niemal homerycką siłą. Opisy starć nie są mechanicznym sprawozdaniem – pulsują krwią, zmysłowością i atawistyczną grozą, zderzając prymitywną stal z lovecraftiańskimi potwornościami z innych wymiarów.
Wydanie Vespera wydobywa z tego tekstu wszystko, co najlepsze. Klasyczne ilustracje, posłowie i pieczołowite opracowanie filologiczne sprawiają, że obcujemy z klasykiem nie jako z tanią ramotą z kiosku, lecz jako z kamieniem milowym XX-wiecznej literatury fantastycznej.
Podsumowanie
Conan. Księga pierwsza to lektura z jednej strony archaiczna i niepozbawiona schematów gatunkowych swojej epoki, z drugiej – imponująca niesłabnącą energią i mitotwórczą wyobraźnią Howarda. Jeśli szukacie psychologicznych labiryntów, to nie ten adres; jeśli jednak macie ochotę na żywiołową, pełną pasji opowieść o wolności, sile instynktu i micie, który ukształtował całe pokolenia twórców – to pozycja warta poznania.
Solidna, klimatyczna lektura w oprawie, która zasługuje na najwyższe uznanie.


No responses yet